Astronomlar, 19. yüzyıldan beri tartışılan bir ötegezegen adayını sonunda listeden çıkardı. Dünya’dan yaklaşık 16 ışık yılı uzaktaki 70 Ophiuchi sisteminde yapılan yeni ölçümler, yıldızların hareketlerini etkilediği düşünülen dev bir gezegenin gerçekte var olmadığını ortaya koydu.
Bu sonuç, astronomi tarihinin en eski gezegen arayışlarından birine de nokta koymuş oluyor. İngiliz gökbilimci William Jacob, 1855’te 70 Ophiuchi’deki yörünge sapmalarını açıklamak için sistemde görünmeyen üçüncü bir gök cismi bulunabileceğini öne sürmüştü. Jacob’ın hesabına göre bu cisim, yıldızların yakınında yaklaşık 26 yıllık yörüngeye sahip dev bir gezegen olabilirdi.
O dönemde böyle bir açıklamanın güçlü bir gerekçesi de vardı. 1850’lerde yapılan gözlemler, sistemin beklenen yörüngesiyle gerçek hareketleri arasında bazı farklar bulunduğunu gösteriyordu. İki seçenek öne çıkmıştı: Ya Newton’ın kütle çekim yasaları çok uzak yıldız sistemlerinde farklı işliyordu ya da gözlemlenemeyen başka bir cisim yıldızların hareketini etkiliyordu. Jacob ikinci olasılığı tercih etti.
Aynı sistem yüzyıllar sonra yeniden incelendi
70 Ophiuchi‘nin astronomi tarihindeki yeri aslında çok daha eskiye uzanıyor. Sistem, MS ikinci yüzyılda Batlamyus tarafından kayda geçirilmişti. William Herschel ise 18. yüzyıldaki teleskop gözlemleriyle burada tek değil, birbirinin çevresinde dönen iki yıldız bulunduğunu gösterdi. Bu keşif, Newton’ın kütle çekim yasalarının Güneş Sistemi dışında da geçerli olduğuna ilişkin ilk somut kanıtlardan biri kabul edildi.
Michigan Üniversitesinden araştırmacılar şimdi aynı sistemi çok daha hassas cihazlarla yeniden inceledi. Ekip, 2023 ile 2025 yılları arasında yapılan yüzlerce ölçümü eski gözlem kayıtlarıyla bir araya getirdi. The Astrophysical Journal’da yayımlanan sonuçlara göre William Jacob’ın tarif ettiği türden, yıldızlara yakın yörüngede dolaşan dev bir gezegen için herhangi bir kanıt yok. Dikine hız ölçümlerinde görülen kısa süreli değişimlerin kaynağı da bir gezegen değil; yıldızın kendi dönüşü ve yüzeyindeki aktivite.
Jüpiter büyüklüğündeki gezegen ihtimali kapandı
Yeni ölçümler, 70 Ophiuchi sisteminde Jüpiter kütlesinde veya bundan daha büyük, Jacob’ın öne sürdüğü özelliklere sahip bir gezegen bulunma ihtimalini ortadan kaldırıyor. Böylece 1855’te ortaya atılan ve 171 yıldır tamamen kapanmayan hipotez de güncel verilerle çürütülmüş oldu.
Bu sonuç, sistemde hiçbir gezegen bulunmadığı anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, Satürn kütlesindeki daha küçük gezegenlerin ya da Dünya benzeri kayalık dünyaların hala sistemde saklanabileceğini belirtiyor. Kullanılan ölçüm yöntemi ve mevcut veriler, bu kadar küçük cisimleri kesin biçimde tespit etmek için tasarlanmış değil. Dolayısıyla astronomi tarihinin en eski ötegezegen adaylarından biri elenirken 70 Ophiuchi bütünüyle gezegensiz ilan edilmiş olmadı. Yeni çalışma yalnızca, yıldızların hareketlerinde yaklaşık iki yüzyıldır gezegen işareti olarak yorumlanan sapmaların aslında yıldızların kendi davranışlarından kaynaklandığını gösterdi.
